De lange arm van Ankara

in Actueel/Politiek by

Reeksen aanslagen door diverse terreurgroepen, militaire interventies in buurlanden, steeds intensievere censuur en als klap op de vuurpijl natuurlijk de mislukte couppoging van amper twee jaar geleden, die op de voet werd gevolgd door vele tienduizenden arrestaties: de recente geschiedenis van Turkije mag zonder meer turbulent genoemd worden.

Door: David Frankenhuis

Sinds de mislukte staatsgreep heeft het islamitische regime van president Recep Erdogan zijn pogingen tot een constitutionele hervorming van het Turkse staatsbestel opgevoerd, met invoering van een autoritair presidentieel stelsel tot doel. Zijn binnenlandse critici snoerde hij effectief de mond: hun media zijn vrijwel allemaal gesloten en geen land telt meer journalisten en columnisten achter de tralies dan Turkije, dat aan het begin van deze eenentwintigste eeuw nog op de drempel van de Europese Unie leek te staan.

Erdogans aversie tegen kritiek stopt echter niet bij de Turkse landsgrenzen en richt zich zelfs tot niet-Turken, getuige de affaires rond de Nederlandse cartoonist Ruben Oppenheimer en de Duitse komiek Jan Böhmermann. Maar hoe werkt deze ‘lange arm van Turkije’’? Enkele Nederlanders met een Turkse achtergrond doen een boekje open.

Celal Altuntas, schrijver

‘Ankara’s lange arm is er niet alleen op gericht om nationale dogma’s van de Turkse staat te beschermen (zoals: de Armeense genocide vond nooit plaats, Koerden zijn Turken, om in Turkije te kunnen leven moet je Turk en soenniet zijn, Turkije leverde geen wapens aan IS-terroristen, enz.), maar ook is er een belangrijk cultureel-psychologisch aspect. Ik dat Erdogan zich positioneert als een soort heilige vertegenwoordiger van de (nationalistisch-soennitische) Turkse identiteit,’ stelt schrijver Celal Altuntas. Een ander doel van de lange arm is om kritische mensen de mond te snoeren, dan wel te isoleren, zegt hij. ‘Ik ben er erg van geschrokken dat mensen binnen de Nederlandse politieke partijen feitelijk in dienst zijn van de Turkse staat.  Sinds de jaren negentig hebben partijen als CDA, VVD en PvdA mensen van Milli Görüs en de Grijze Wolven op de lijst staan. Voor de Nederlanders gaat het waarschijnlijk om een mix van naïveteit en electorale belangen. Politieke partijen hebben zo hun eigen monster gecreëerd, met mensen met een verborgen agenda. Een ander doel is de islamisering van Nederland, of in elk geval van de hier aanwezige Turken.’

‘Ankara’s lange arm is er niet alleen op gericht om nationale dogma’s van de Turkse staat te beschermen’

Naar aanleiding van kritische uitlatingen ontving Altuntas intimidaties uit Turkije. Verder gingen mensen via Twitter het Turkse ministerie van Binnenlandse Zaken en de politie taggen, met opmerkingen als: ‘Hij moet de cel in.’ Maar liefst zes keer deed Altuntas aangifte van doodsbedreigingen.

Hakan Büyük, journalist

Ook de Turks-Nederlandse journalist Hakan Büyük, betrokken bij nieuwssite de Kanttekening, kwam onder vuur te liggen. ‘Ik heb meermaals aangifte gedaan van tientallen, duidelijk georganiseerde doodsbedreigingen die ik binnenkreeg op social media van pro-Erdogan-accounts, waaronder bekende “trolaccounts”, vooral na de couppoging van 2016 en de Turks-Nederlandse rel vorig jaar, toen de Turks-Nederlandse spanningen een hoogtepunt bereikten. Bedreigingen als: “Je wordt afgemaakt” en “Je gaat bloeden.” Meerdere media hebben bewezen dat het Erdogan-regime een trollenleger runt dat dit soort bedreigingen uit.’

Naz Taha, journalist

Volgens de Turks-Nederlandse journaliste Naz Taha staat de ‘lange arm’ duidelijk in dienst van de Turkse regering, die zo probeert haar macht uit te breiden. ‘Dat doet ze al jaren. Erdogan gebruikt Turkse Nederlanders, Turken overal in Europa, zodat de macht van Turkije nog verder kan worden versterkt. Turkse inwoners van de EU worden in toenemende mate door Erdogan ingezet als breekijzer voor zijn belangen. En een belangrijk deel van de Europese Turken ziet hem als een volwaardig leider die niet met zich laat sollen. Hij ís voor het leeuwendeel van de Turken al een verlosser, in elk geval een held. Er is heel veel ontzag voor hem, hij laat zich niet de les lezen. Dit geldt natuurlijk niet voor iedereen, maar toch.’

Hij ís voor het leeuwendeel van de Turken al een verlosser, in elk geval een held’

Veelkoppig monster

De ‘lange arm’, die overigens ouder is dan het AKP-regime, is een veelkoppig monster, beweert Büyük. ‘Het gaat om onder meer (lobby)organisaties, verenigingen, moskeeën, diplomatieke vestigingen, media, clubs zoals motorbende Osmanen Germania, paramilitaire knokploegen, Turkse spionnen en politici. Deze onderdelen worden aangestuurd of sterk beïnvloed door het Erdogan-regime. Onder zijn heerschappij is de invloed van de “lange arm” sterk gegroeid en inmiddels sterker dan ooit. Een staatsinstelling zoals Diyanet, koepelorganisatie van Turkse moskeeën, is sinds haar oprichting in 1924 nog nooit zo gepolitiseerd geweest. Diyanet is uitgegroeid tot een van de belangrijkste spreekbuizen van het Erdogan-regime en vaart een zeer islamistische koers. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) meldde in zijn Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland van november 2017 dat onder de Turkstalige gemeenschappen een groei van salafistische tendensen waarneembaar is en dat die groei zich lijkt te manifesteren in het ontstaan van nieuwe Turkse organisaties. Het aantal websites met een salafistische oriëntatie en het aantal volgers van deze websites stijgen. Dat is een uitvloeisel van de meer islamistische koers die de Diyanet-moskeeën varen, poneerde de NCTV als mogelijke verklaring. En er zijn meer zorgwekkende ontwikkelingen rond Diyanet. Zo onthulde een groot spionageschandaal in 2016 dat Diyanet-imams in bijna veertig landen, waaronder Nederland, informatie verzamelden en doorspeelden aan Ankara over aanhangers van de Gülen-beweging, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging van 2016 en die door Ankara is uitgeroepen tot een terreurgroep. De “lange arm” is tevens een pressiemiddel om overheden van landen waar veel Turken wonen te beïnvloeden.’

Erdogan bestempelen als gevaarlijk en hypocriet, dat is precies wat hij hoopt’

Hieraan voegt Altuntas toe dat de (formele) ‘lange arm van Ankara steeds minder nodig is, want inmiddels bestaat er immers ook de lange arm uit Deventer, Rotterdam en uit andere steden waar veel Turken wonen’.

Nederlandse tak

Ook Taha bespeurt deze tendens tot ‘privatisering’ van de lange arm. ‘Erdogan heeft Turkse EU-inwoners nodig. De diaspora in bijvoorbeeld Duitsland, maar ook in Nederland, is gigantisch. Daarmee ook zijn invloed. Ik geloof dat veel Turken buiten Turkije nog lyrischer zijn over hun president dan de inwoners van het land zelf. Hun steun én zijn diplomatieke strategie zijn voor Erdogan manieren om Turken in eigen land te imponeren. Daarnaast speelt hij de rol van beroepsslachtoffer heel goed. Zo roept hij regelmatig dat hij en/of Turkije onterecht wordt behandeld. In eigen land is dat heel effectief. Er is zelfs een woord voor onterechte behandeling: magduriyet. Daar wauwelt hij heel vaak over tegen pers.’

Kan Nederland of de EU optreden tegen de ‘lange arm’?

Taha: ‘Wat Nederland kan doen, is financiering van Turkse organisaties van buitenaf, ofwel Turkije, stoppen. Dat is nogal wat. Erdogan bestempelen als gevaarlijk en hypocriet, dat is precies wat hij hoopt. Maar wat is dan wel de oplossing? In elk geval streng zijn over zijn tactieken om zijn macht uit de breiden. Dat doet Nederland goed, maar tegelijkertijd wekt het alleen maar sympathie bij Erdogans Nederlandse aanhang. Ik heb hier dus zo gauw geen antwoord op.’

‘Ik vrees dat de spanningen zullen toenemen en dat er steeds meer slachtoffers zullen vallen’

Büyük: ‘Het is aan Europese overheden om dit probleem op te lossen. Niets doen en hopen dat het allemaal wel goedkomt is een doodlopende weg. We hebben een ernstig tekort aan politieke leiders die de “lange arm” serieus nemen. Beleid gericht op de eliminatie ervan kan echter niet effectief zijn zonder maatregelen gericht op het bevorderen van de integratie van Europese Turken. Een eerste stap die overheden op dat vlak kunnen maken is het volledig uitsluiten als gesprekspartners van alle antidemocratische Turkse organisaties en bewegingen die een negatieve invloed hebben op integratie. Zelfs zover zijn we nog niet.’

Ook Altuntas is pessimistisch over de nabije toekomst. ‘Ik vrees dat de spanningen zullen toenemen en dat er steeds meer slachtoffers zullen vallen, zoals bijvoorbeeld de vermoorde Koerdische activisten in Parijs. Helaas heeft Europa geen serieus leiderschap, evenmin een ruggengraat – het probleem van “de lange arm” wordt simpelweg niet serieus genomen.’