De hoofdpijndossiers van Rutte III

in Actueel/Politiek by

Na de langste formatie ooit hebben we nu voor het eerst sinds de jaren zeventig een kabinet dat uit meer dan drie partijen bestaat. Partijen die bovendien ideologisch sterk verschillen, van links-liberaal tot orthodox-christelijk. Waar dan nog eens bijkomt dat de regeringscoalitie zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer over een minimale meerderheid van één zetel beschikt. Heeft zo’n kabinet overlevingskansen?

Zoiets weet je nooit zeker, maar dat Rutte III het moeilijk zal krijgen is wel duidelijk. Temeer daar het regeerakkoord vol staat met voornemens die heel slecht zijn gevallen, zowel bij de oppositiepartijen als bij maatschappelijke organisaties en belangenclubs. Het kabinet is inmiddels een paar maanden op streek. Hoe staat het ervoor met al die hoofdpijndossiers? En hoe groot is de kans dat ze tot een voortijdig einde van de regering zullen leiden?

Hoofdpijndossier nummer 1: de dividendbelasting
Volgens het regeerakkoord zal deze belasting, die bedrijven betalen over het winstaandeel dat zij aan hun aandeelhouders uitkeren, verdwijnen. Met de afschaffing is een bedrag van € 1,4 miljard gemoeid. Volgens premier Mark Rutte is de maatregel noodzakelijk om te verhinderen dat in Nederland gevestigde multinationals massaal hun biezen pakken, met enorm banenverlies tot gevolg.

Het probleem is alleen dat de premier dit op geen enkele manier kan onderbouwen. Het Centraal Planbureau – doorgaans toch een gezaghebbende steun in de rug bij impopulaire maatregelen – zegt de effecten niet te kunnen aantonen. De meeste economen zien het plan als overbodig en zelfs schadelijk. En misschien nog het meest pijnlijke: het schrappen van de dividendbelasting stond in geen enkel verkiezingsprogramma, ook niet in dat van de VVD. Heeft het kabinet zich laten chanteren door Unilever, Shell of andere exponenten van het internationale bedrijfsleven?

Tijdens een Kamerdebat ontkende Rutte dat laatste uiteraard. Hij deed zijn best aannemelijk te maken dat ‘het cadeautje voor de multinationals’, zoals de oppositie het noemt, in het landsbelang is. Daarbij viel op dat zijn coalitiegenoten hem weliswaar steunden, maar wel een beetje zuinigjes.

Het afschaffen van de dividendbelasting zal pas in 2020 ingaan. Er komen dus nog volop struikelmomenten voor het kabinet in dit dossier.

Hoofdpijndossier nummer 2: de ‘aflosboete’
Die sarcastische benaming bedacht 50PLUS-Kamerlid Martin van Rooijen voor wat in het regeerakkoord het ‘afbouwen van de wet-Hillen’ heet. Volgens deze wet, uit 2005, hoeven huizenbezitters geen eigenwoningforfait te betalen als ze hun hypotheek hebben afbetaald. Rutte III wil hieraan een einde maken. Geleidelijk, over een periode van dertig jaar, maar toch.

Een flink deel van de oppositie is woedend over deze ‘diefstal’, die vooral ouderen zal treffen. Van Rooijen en zijn PVV-collega Edgar Mulder probeerden zelfs via ‘filibusteren’ – eindeloos aan het woord blijven – de aflosboete uitgesteld te krijgen. Maar hun poging had geen succes. Ambtenaren van Financiën gaan nu met de voorbereiding aan de slag. De afschaffing van de wet-Hillen is voorzien voor 2020 en wordt waarschijnlijk pas eind volgend jaar in de Kamer behandeld. Er komen dus nog legio herkansingsmogelijkheden voor Van Rooijen c.s. Zeker omdat er ook binnen de coalitiepartijen stevige twijfels bestaan.

Hoofdpijndossier nummer 3: de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent
Rutte III wil ook ‘de gewone Nederlander’ laten voelen dat het beter gaat met de economie. Maar bereik je dat door de btw te verhogen, zodat de dagelijkse boodschappen een stuk duurder worden? Toegegeven: tegenover die btw-verhoging staat ook een hervorming van het belastingstelsel die voor iedereen positief uitpakt. Per saldo gaan vrijwel alle inkomensgroepen er door het kabinetsbeleid op vooruit, heeft het CPB becijferd. Niettemin, het optrekken van het btw-tarief blijft ‘een boete op boodschappen doen’, zoals de inmiddels vertrokken SP-leider Emile Roemer het kort na de beëdiging van het kabinet noemde.

De SP is, samen met GroenLinks en de PvdA, een actie gestart om de btw-verhoging van tafel te krijgen. De linkse partijen worden gesteund door onder meer de vakcentrale FNV. Het kabinet houdt echter voet bij stuk. Het moet ook wel, want de hogere btw levert € 2,6 miljard euro op en dat geld heeft het hard nodig om zijn financiële plaatje rond te krijgen. Maar ongetwijfeld is over de btw-verhoging, die in 2019 haar beslag moet krijgen, het laatste woord nog niet gezegd.

Hoofdpijndossier nummer 4: het klimaatbeleid
Rutte III wil ‘het groenste kabinet ooit’ zijn. Ruim baan dus de komende jaren voor de klimaatdoelen van ‘Parijs’. Maar over hoe die precies gehaald moeten worden bestaat veel onduidelijkheid, dus scepsis. Zowel bij deskundigen (het Planbureau voor de Leefomgeving, hoogleraren) en belangengroepen als bij oppositiefracties.

Om te beginnen bevat het regeerakkoord nogal wat open eindjes. Zo staat er dat er een nieuw klimaat- en energieakkoord moet komen met maatschappelijke organisaties. Het kabinet maakt zich daarmee afhankelijk van overleg in de ‘polder’ met gesprekspartners als de milieubeweging en energiebedrijven. Bovendien zorgt een aantal voornemens van Rutte III voor opgetrokken wenkbrauwen bij milieu-experts. Het schrappen van de subsidie op zonnepanelen bijvoorbeeld. Of het plan om CO2 ondergronds te gaan opslaan.

Het klimaatbeleid richt zich op de lange termijn. De doelstellingen van Parijs hoeven pas in 2030 te zijn gehaald. Maar dat betekent niet dat je er niet al veel eerder hevige conflicten over kunt krijgen. En zelfs een kabinetscrisis.

Hoofdpijndossier nummer 5: het kinderpardon
D66 en ChristenUnie hebben in de kabinetsformatie flink moeten slikken. Bij de onderhandelingen hadden ze ingezet op een verruiming van het kinderpardon, maar dat is niet gelukt. De twee partijen hebben zich neergelegd bij deze gang van zaken, maar vooral bij de ChristenUnie is sprake van pijn. Partijleider Gert-Jan Segers sprak van ‘een enorm bittere pil’. De nederlaag zorgt zelfs voor een potentiële dissident: ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind, een hartstochtelijk voorstander van het verruimen van het kinderpardon. In een coalitie met een meerderheid van maar één zetel is dat reden tot zorg.

Hoofdpijndossier nummer zes: het wietbeleid
Na decennia van discussie lijkt er eindelijk een doorbraak ophanden te zijn: het kabinet wil gaan experimenteren met de legale teelt van wiet. Een proef moet uitwijzen of de drugscriminaliteit afneemt als niet alleen de verkoop van softdrugs in coffeeshops wordt toegestaan, zoals nu al het geval is, maar ook de teelt.

De afspraak is een compromis tussen D66, al jaren pleitbezorger voor legale wietteelt, en CDA en ChristenUnie, die zich daar steeds fel tegen hebben verzet. De christelijke partijen hebben altijd aangevoerd dat de overheid alles moet doen om het verslavende spul uit de maatschappij te weren. Dat ze toch akkoord zijn gegaan, komt waarschijnlijk niet in de laatste plaats doordat gemeenten in Brabant en Limburg veel last hebben van drugscriminaliteit. Vooral het CDA is gevoelig voor druk van deze gemeenten. Maar het blijft een uitermate gevoelig onderwerp.

Hoofdpijndossier nummer zeven: het medisch-ethische dossier
Tijdens de kabinetsformatie hét twistpunt, omdat D66 en ChristenUnie hier mijlenver uit elkaar staan. De discussie spitste zich toe op het D66-plan voor ‘voltooid leven’: 75-plussers die genoeg hebben van het leven moeten er met stervenshulp van de overheid uit kunnen stappen. Omdat een echt compromis onmogelijk bleek, werd besloten het onderwerp op de lange baan te schuiven door er uitgebreid onderzoek naar te laten doen. Wanneer dat onderzoek moet zijn afgerond, is onduidelijk. Na deze kabinetsperiode, als het aan de ChristenUnie ligt. Maar of D66 daar genoegen mee blijft nemen?

Naast deze zeven dossiers bevat het regeerakkoord nog heel wat andere potentiële struikelblokken. Wat te denken van bijvoorbeeld het eigen risico in de zorg, de lerarensalarissen, de verlaging van de winstbelasting, de versoepeling van het ontslagrecht, de pensioenhervorming en niet te vergeten het schrappen van het raadgevend referendum? Bovendien leert de geschiedenis (zie kader) dat kabinetscrisissen lang niet altijd het gevolg zijn van ingewikkelde inhoudelijke kwesties. Uitglijden over een bananenschil kan ook. Dat is zelfs eerder regel dan uitzondering.

Laatste van Actueel

Man en paard

Over de meest interessante politieke gesprekken lees je niet in de krant

Lang Leve Xi Jinping

Foto: Michel Temer Vanuit Peking doet Sjoerd den Daas verslag voor RTL Nieuws,

Humor met inhoud

Cabaretier Janneke de Bijl vindt zichzelf niet grappig. In ieder geval niet

Brusselse bubbel

Bureaucratisch, stroperig, een moloch, inefficiënt, peperduur, ondemocratisch, elitair. Waar je ook komt,
0 0,00
Go to Top