halbe-zijlstra-profiel

Van nieuwe Rutte naar andere Halbe

in Actueel/Politiek by

Jarenlang gold Halbe Zijlstra als kroonprins van Mark Rutte. Hij had als fractievoorzitter een goede uitgangspositie en zijn ambitie om de absolute top te bereiken stak hij niet onder stoelen of banken. Maar nu is hij, geheel tegen de verwachting van de meeste Binnenhofwatchers in, minister van Buitenlandse Zaken geworden. Wat is er gebeurd? Of: wat ging er mis?

‘Het fractievoorzitt erschap van de grootste coalitiepartij is geen benijdenswaardige baan. Gaat het goed met de partij, dan straalt de glorie af op de premier. Gaat het slecht, dan vangt de aanvoerder van de Tweede Kamerfractie de klappen op. Die moet zorgen voor strikte discipline in zijn ploeg, zodat de afspraken uit het regeerakkoord worden nagekomen – ook als die niet goed vallen bij de eigen achterban. Maar voor de buitenwereld moet de fractievoorzitter juist de ideologische scherpslijper uithangen, een mannetjesputter met wie niet te spotten valt.

Beide taken volbracht Zijlstra de afgelopen regeerperiode naar behoren. Het regeerakkoord werd in de meeste gevallen stipt uitgevoerd, ook als het om PvdA-­punten ging. Er sprongen geen VVD­-kikkers uit de kruiwagen, al was het soms – bijvoorbeeld toen in de zomer van 2015 de noodsteun aan Griekenland speelde – kantje boord. Anderzijds wist Zijlstra zich te profileren als een rechtse houwdegen. Streng in de liberale leer als het onderwerpen als het asielbeleid of bezuinigingen in de zorg betrof en vol begrip voor de trouwe aanhang van Zwarte Piet. Een enkele maal kleunde hij mis. Bijvoorbeeld toen hij in een interview suggereerde dat asielzoekers naar Nederland komen voor een borstvergroting. Of toen hij uithaalde naar de vermeende politiek-­correcte weigering van de Hema om paaseitjes te verkopen. Maar in de meeste gevallen koerste de fractieleider – althans vanuit VVD­-oogpunt – bekwaam tussen de klippen door.
Niettemin werd al in de aanloop naar de verkiezingen duidelijk dat Zijlstra niet de nieuwe Rutte ging worden. Kroonprinses Edith Schippers ook niet; wellicht een belangrijke reden voor haar om de politiek te verlaten. Voorlopig komt er helemaal geen nieuwe Rutte, want de oude blijft. En áls het straks al iemand anders wordt, dan is de jonge nieuwe fractievoorzitter Klaas Dijkhoff de te kloppen kandidaat.

Maar de VVD zorgde wel voor een eervolle aftocht voor Zijlstra. Hij mocht Rutte assisteren als tweede onderhandelaar bij de kabinetsformatie. En in het nieuwe kabinet heeft hij een prominente plek gekregen. Lang werd gedacht dat Zijlstra minister van Sociale Zaken zou worden, een departement waarvoor hij ooit zijn voorkeur had uitgesproken. Door een politiek bedrijfsongeval kwam de Fries echter op Buitenlandse Zaken terecht. Eigenlijk was zijn partijgenote Jeanine Hennis voorbestemd voor deze portefeuille. Maar toen zij moest aft reden als minister van Defensie na het Mali-­schandaal en daarmee haar toekomstmogelijkheden om zeep hielp, ontstond er een vacature. En plotseling liet Zijlstra bij BNR Nieuwsradio weten dat hij Buitenlandse Zaken ‘ook leuk’ zou vinden. Hij wist natuurlijk maar al te goed dat er voor Sociale Zaken kapers op de kust waren bij de beoogde coalitiegenoten. En als fractieleider had hij geleerd dat je je in de politiek zo nodig soepel moet opstellen. Zijlstra is nu actief op een beleidsterrein waarmee hij tot voor kort nooit affiniteit toonde. En dat ook nog eens naast D66-­minister Sigrid Kaag (Ontwikkelingssamenwerking), die jaren van diplomatieke ervaring achter de rug heeft en bekendstaat als een pittige tante. Zal dat goed gaan? ‘De komende jaren zult u een andere kant van mij zien’, beloofde Zijlstra aan de media.