Feminisme anno 2018: Wat willen de dames?

in Actueel/Maatschappij by

Eindelijk was ze daar. Oprah Winfrey. Ze moest er eerst de Cecil B. DeMille-Award, de meest prestigieuze prijs in showbusiness, voor krijgen. Oprahs acceptance speech ging de hele wereld over. Over hoe ze zo graag een voorbeeld wilde zijn voor kleine meisjes, hoe ze deze prijs opdroeg aan alle vrouwen die hadden geleden onder het juk van het patriarchaat. Eindelijk kreeg de emancipatiebeweging, het feminisme anno 2018, een gezicht. Dat van the glorious miss Oprah Winfrey. Tegelijkertijd kozen woordenboekenfabrikant Merriam-Webster én Time Magazine allebei ‘feminisme’ als het woord van 2017. Kortom: dat we in een nieuwe feministische golf zitten, is inmiddels wel duidelijk. Maar hoe die golf er precies uitziet en wat die golf wil, is dat niet.

Terug in de tijd
Zo eind jaren negentig bleek feminisme uit de mode. Het was koket om jezelf juist géén feminist te noemen. Want dat was stoffig, geurde naar tuinbroeken en okselhaar. Bovendien waren man en vrouw inmiddels wel gelijk, toch? Voorzichtig werd gesteld dat de emancipatie van man en vrouw voltooid was. Het bleek de voorbode van een glibberige glijpartij terug in de tijd.

Twintig jaar later is de ongelijkheid in inkomen tussen man en vrouw zo’n 20 %, zit het glazen plafond nog steeds stevig op zijn plek en vanuit conservatieve en met name ook religieuze hoek wordt aan de seksuele vrijheid van vrouwen gemorreld. Anticonceptie is uit het basispakket en de SGP weet ondanks het feit dat ze maar twee zetels heeft, toch abortus weer op de politieke agenda te zetten. Aan de andere kant krijgen Nederlanders met een islamitische achtergrond ook ruimte om hun vrouwonvriendelijke en -onderdrukkende kuisheidscultus in stand te houden, en zo hele generaties meisjes klein te houden. Rappers en hoofddoekmeisjes schelden jonge vrouwen die zich niet als mummy inpakken uit voor ‘kech’ en lesbiënnes krijgen van mannen van allerlei pluimage nog steeds de vraag: ‘Mag ik meedoen?‘ Het patriarchaat tiert welig en in de politiek is mansplaining van vrouwelijke issues weer helemaal terug. Kortom: help, feminisme, red ons!

Strijdbare chaos
Maar wie redt wie? Hoe staat het feminisme er anno 2018 voor? Onder feministische vrouwen heerst vooral een soort strijdbare chaos. Met volop eensgezindheidover over het ffeit dat er dingen anders moeten, maar zonder een duidelijke leiding of richting. Veel woorden, weinig actie. Het feminisme is net als elke andere beweging in deze versplinterde tijden niet hiërarchisch georganiseerd. En omdat het een anarchistische, brede, wereldwijde beweging is, is het ook lastig er je vinger op te leggen. Er zijn opiniemakers, maar geen leiders. Veel debat, maar geen grote massa’s op de straten – in elk geval nog niet in Nederland.

Inhoudelijk lijkt er wel een soort consensus te bestaan. Het Nieuwe Feminisme draait om de herevaluatie van culturele normen en roept op tot aanpassen van patronen die eeuwenlang als normaal werden gezien. Ideeën over mannen en vrouwen, rigide hokjes, harde scheidslijnen. Of zoals publiciste Linda Duits stelt over deze golf: ‘Er is niet één soort feminisme, er is niet één soort feminist. We moeten ons ontworstelen aan de eeuwenoude rigide ideeën over mannen en vrouwen.’

Feminisme nieuwe stijl is onderdeel van een bredere emancipatiebeweging die opkomt voor de rechten van groepen die ondervertegenwoordigd worden in de macht. Want als we toch besluiten een gedateerde moraal aan te pakken, dan meteen voor iedereen. Al met al noemen we dit ‘intersectioneel feminisme’. Nee, dat klinkt niet heel sexy. Maar goed, Oprah is dat ook niet, sexy. En waarom zouden vrouwen dat nog ambiëren, sexy zijn? Het is tijd voor inhoud, in plaats van vorm.

Feminisme versus #MeToo
Over sexy gesproken: 2018 is ook het jaar-na- #MeToo. De ontwikkelingen gaan sneller dan bij te houden is. Helden vallen rap van hun voedstuk en blijken viespeuken. De #MeToo-beweging, die gelieerd is aan het feminisme, draait om het blootleggen van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Maar om Oscar Wilde te citeren: ‘Alles draait om seks, behalve seks.’ Het draait om macht. En dat is de onderliggende laag van #MeToo. Het is een aanklacht tegen een diepgeworteld cultureel gegeven dat veel verder gaat dan Hollywoodbonzen. Een cultuur van machtsmisbruik, waar machtige mannen zich keizers wanen in hun zakenimperiums, waar vrouwen niet ongestraft avances van een meerdere af kunnen wijzen. Een cultuur waar we heel, heel snel vanaf moeten. En als er bij de omwerping van dat hypocriete morele regime wat grote ‘staatsmannen’ vallen, soit.

Te veel gehoord: de opmerking – meestal van mannen – dat #MeToo doorslaat in een ‘heksenjacht’, dat dit alles overdreven is en misschien wel symboolpolitiek. Ook te veel gehoord na #MeToo: ‘Je mag zeker nooit meer een meisje op een biertje trakteren.’ Oh, shut up. Iedereen die niet als psychopaat gediagnosticeerd is – of knetterlam is, maar dat is geen excuus – weet in zijn of haar hart prima wat oké is en wat niet. En ‘nee’ accepteren hoort daar gewoon bij.

Het is ook tijd voor een nieuwe moraal. In de westerse cultuur leren vrouwen niet te zeuren, braaf te slikken, niet te klagen, die net te ver glijdende grijpende handjes subtiel terug te leggen.… Simpel. #MeToo is ook een les voor vrouwen. Een les in hardop ‘nee’ durven zeggen. De taak van het feminisme van nu ligt ook in de opvoeding. Van meisjes én jongens. En een goed voorbeeld geven. En kinderen opvoeden met het idee dat seks fijn en leuk moet zijn voor allebei en vrij van druk en dwang door een ongelijke machtsverhouding.

Wat moet de man?
Over het algemeen is de relatie tussen mannen en feminisme een ongemakkelijke. Het Nieuwe Feminisme richt zich vooral tot (kijk, hier staat niet: tégen) de heersende klasse. Het roept op tot het herevalueren van de norm, om verder te kijken dan de eigen cirkel, om je bewust te zijn van je privileges. Maar die heersende klasse wordt dus vooral gevuld met witte mannen van middelbare leeftijd. En in plaats van dat die denken: ik houd van vrouwen, laat ik ook eens bij mezelf te rade gaan, is een acute kramp een veelvoorkomende reactie. Met een verongelijkt ‘Ze haten ons!’ laten mannen – ook juist van de lagere klassen, overigens – zich vol in het harnas jagen. Met polarisatie als gevolg. Op Twitter krijgen feministen een ongekende hoeveelheid verbale bagger over zich heen, en de conservatieven worden met het zicht op mogelijke verandering alleen maar feller. Angst voor verandering heeft vaak het gevolg dat mensen zich van hun lelijkste kant laten zien.

Het Nieuwe Feminisme roept op tot actie. Ook en juist van de mensen die het al goed hebben, voor mensen die ondervertegenwoordigd worden. En het vraagt om verandering. Niet zozeer van wetten, maar van gewoontes. Van tradities. En dat is confronterend.

Gelukkig komen steeds meer – vooral jonge – mannen uit de kast. Uit Brits onderzoek blijkt dat de meerderheid van de mannen bereid is om te helpen om de gelijkheid tussen de seksen te vergroten. En 20 % durft zich een feminist te noemen. Het wordt inderdaad tijd voor meer feministische mannen. Die zich niet aangevallen, maar uitgedaagd voelen om lef en inlevingsvermogen te tonen. Mannen die bereid zijn hun voorrangspositie – als ze die hebben – in te zetten voor meer gelijkheid.

Plaatje
Nu nog een duidelijk plaatje om op de golf te plakken. De femisten van de eerste en tweede golf hadden een duidelijk – symbolisch – doel met wat wat ze wilde bereikten. Vaak in de vorm van een wet, zoals het vrouwenkiesrecht het symbool was van de strijd van de suffragettes, en de legalisering van de pil voor de baas-in-eigen-buikfeministes. Ondanks het feit dat de nieuwe generatie feministen strijdt voor een cultuurverandering kunnen ze ook best in de wet een duwtje inde rug gebruiken, in de vorm van gratis kinderopvang, langer vaderschapsverlof en keiharde wetten tegen arbeidsdiscriminatie en ongelijke betaling, en in eerste instantie toch harde quota voor vrouwen en minderheden op hogere posities. En met als boegbeeld natuurlijk Oprah, als eerste zwarte vrouwelijke president van de VS. Oprah to the rescue.

Laatste van Actueel

Premier af

Niks duurt eeuwig, dus ook niet het lijsttrekkerschap van Mark Rutte. Hij

Republikein in de dop

Tim Wagelaar (17) zette met medescholier Luka Lavranos (18) een petitie op

Hongerloon

De tarieven van freelance journalisten zijn het afgelopen jaar opnieuw gedaald. Dat
0 0,00
Go to Top