Tussen fake news en censuur ligt de weg naar Brussel

in Actueel/Lobby by

Dit voorjaar kondigde de Europese Commissie aan maatregelen te gaan nemen tegen de verspreiding van nepnieuws – oftewel desinformatie. Bijzonder hoogleraar Joris van Hoboken (40) vindt het logisch dat de politiek ingrijpt, maar de gedachten over probleem en oplossing zijn te kort door de bocht.

Door: Douwe Truijens
Fotografie:  Marius Hille Ris Lambers

Stay Right!

5x Bernie voor maar € 34,95
Klik HIER voor een abonnement of
bel  
0900 – 226 52 63

Joris van Hoboken (40)

Is rechtsgeleerde en bijzonder hoogleraar aan de vrije universiteit brussel | Doet onderzoek naar het recht in de digitale omgeving | Werkte als codirecteur en bestuurder bij privacy organisatie bits of freedom | Vindt dat we geen shortcuts moeten nemen in het bestrijden van fake news

Onderdeel van de maatregelen is het installeren van een instituut dat zich toelegt op factchecking en het opstellen van een gedragscode voor – met name – online platformen. ‘Om te beginnen moeten we kijken wat het probleem van desinformatie is: wiens probleem is het en waar het komt vandaan?’ zegt Joris van Hoboken (40), onderzoeker aan de UvA en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel. ‘Er wordt gedaan alsof fake news iets nieuws is, maar veel van die problematiek komt juist doordat de journalistiek fundamentele problemen heeft. Er wordt heel vaak vooringenomen geschreven en gepubliceerd. Journalisten zoeken de mensen die precies zeggen wat ze al in hun hoofd hebben: een quote hier, een quote daar, en dan heb je een verhaal.

Door de overdaad aan nieuws en de vrije toegankelijkheid ervan, zitten de klassieke media al langere tijd in de verdrukking. En die gevestigde publishers gebruiken het huidige politieke debat over desinformatie nu als wapen in de strijd tegen de online platformen. Maar het idee dat gevestigde media per se betrouwbaar zijn, daar heb ik grotere problemen mee. Op het moment dat mister Murdoch ineens de verdediger is van de democratie, raak ik de draad even kwijt.’

‘Prima als factchecking vanuit de EU gestimuleerd wordt, maar inhoudelijk is dat niet iets wat bij de Europese Commissie zelf, of welke overheid dan ook, zou moeten liggen.’

Het EU-voorstel rept onder andere over een instantie die zich zou moeten toeleggen op factchecking van informatie. Maar verificatie van informatie en het hebben van een kritische blik; die verantwoordelijkheden liggen bij de journalistiek zelf. ‘Neem nou dat stuk over Thierry Baudet – het meest gelezen stuk van Bernie Magazine. In het Nederlandse landschap kende ik Thierry al een tijdje als iemand die uitblinkt in het verspreiden van desinformatie. Ik ga ervan uit dat we Bernie Magazine journalistiek kunnen noemen, maar je zo passief opstellen jegens een politicus die een soort nieuwe Blut und Boden aan het verkondigen is, die daarbij dingen zegt die gewoon helemaal niet kloppen, dat is echt problematisch. Maar, nogmaals, dat is niets nieuws.

Goed onderzoek wordt niet altijd uitgevoerd, want journalistieke stukken worden gewoon heel snel geschreven. En dat heeft een diepere oorzaak dan simpelweg technologische ontwikkeling. Het is ook het resultaat van de verregaande financialisering van het medialandschap in de afgelopen twee decennia. Veel media zijn eigendom geworden van grote investeerders, en de winstverwachtingen die zij hebben van media zijn soms te hooggespannen. De output die je als journalist dientengevolge moet leveren, is absurd. Er is volledig ingezet op het zo hoog mogelijk houden van de winstmarge. Je kan nu de schuld van die output-drift gaan geven aan de technologie, maar dat is echt wat kort door de bocht.’

‘Het is logisch dat er nu wat gebeurt op politiek niveau, maar het gevaar van een shortcut naar de problematiek is dat je daarmee ook een shortcut naar de oplossing neemt. Het meest bezwaarlijke is de druk op die platformen om het probleem op te lossen – terwijl die platformen al problematisch veel macht hebben. Voor een langetermijnstrategie moet je de structurele problemen herkennen, en moet je begrijpen hoe we hier zijn gekomen. Anders is je beleid slechts een lapmiddel. In het beste geval, want in een wedloop om de feiten kan wanbeleid verstrekkende gevolgen hebben voor een democratisch bestel. Prima als factchecking vanuit de EU gestimuleerd wordt, maar inhoudelijk is dat niet iets wat bij de Europese Commissie zelf, of welke overheid dan ook, zou moeten liggen. Waar we echt goed voor moeten waken is dat slecht opgezet beleid niet leidt tot censuur.’

Laatste van Actueel

De lange arm van Ankara

Reeksen aanslagen door diverse terreurgroepen, militaire interventies in buurlanden, steeds intensievere censuur

Onze man in Afrika

Vanuit Kampala bestrijkt Mark Schenkel (41) het Afrikaanse continent voor de Volkskrant.
0 0,00
Go to Top