Donald-Trump-Zegeningen

De zegeningen van Trump

in Actueel/Politiek by

Let je even niet op, zit er plots een stampende en schreeuwende kleuter in het Witte Huis, ook nog met verkeerde vriendjes. Maar achter die getoupeerde donderwolk schijnt de zon, want politiek is weer hot, klimaat is plots ons aller probleem en Europa staat weer op de kaart: ziehier de triomfen van Trump!

Laten we meteen die open deur een welgemikte karatetrap verkopen: het zijn roerige tijden. In het Witte Huis heeft zich een oranje roerganger genesteld van wie niemand precies weet wat zijn agenda is, wat zijn plan is, wat zijn strategie is en of hij het woord consistent überhaupt kan spellen.
Na ruim een halfjaar kunnen we concluderen dat licht ontvlambaar, autoritair en wispelturig tot het standaardrepertoire behoren van dit figuur, dat op de stoel zit van de machtigste man ter wereld. Ook blijkt hij behoorlijk wat affiniteit te hebben met types met dezelfde karaktertrekken, die ook op belangrijke stoeltjes zitten. Types naar wie wij met gefronste wenkbrauwen naar kijken. Kortom: de bad guy is aan de macht en dat is bad news. Of is dat weer fake news, omdat we alleen Twitter mogen geloven? Maar terwijl de verongelijkte Trump met zijn priemende oogjes naar het scherm staart en met zijn kleine dikke vingers via Twitter de ene na de andere kromme zin de wereld in slingert, is er ook goed nieuws. Het Trumpisme heeft namelijk een aantal onbedoelde bijeffecten, positieve nog wel. Voor de de VS én voor de wereld. Een geluk bij een ongeluk.

Veel geschreeuw, weinig wol
Neem het Klimaatakkoord van Parijs. Trump schreeuwt in het onlinekippenhok zijn kritiekloos juichende volgelingen toe dat klimaatverandering een fabeltje is, trekt zich eigenhandig terug uit dit verdrag en wil de kolenmijnen laten draaien als nooit tevoren onder het mom van America First. Slecht plan. Tegelijk zijn de lokale politiek en het bedrijfsleven in zijn land allang tot de conclusie gekomen dat we niet zitten te wachten op verdere klimaatverandering en luchtvervuiling en dat groene energie een heel winstgevende business is. Verschillende steden en staten, met als vaandeldrager Californië, de zesde economie van de wereld, hebben te kennen gegeven zelfstandig het verdrag van Parijs na te gaan leven, op een manier waar de heren en dames in Den Haag nog iets van kunnen leren. Want laten we wel wezen: bij ons is het klimaat ook niet zo’n hot topic als het zou moeten zijn.

Nog een lichtpunt in tijden van een gebrek aan verlichte politici is dat Trump door zijn extreme plannen en oververhitte communicatie nauwelijks resultaat boekt. Jan Postma, Amerika-analist bij BNR Nieuwsradio, houdt de gebeurtenissen aan de overkant van het water met extra aandacht in de gaten. ‘Trump heeft vooral veel slogans en ideeën, maar concreet heeft hij nog weinig voor elkaar gekregen’, vertelt hij. ‘Tot nu toe heeft hij alleen een nieuwe opperrechter benoemd, maar verder staat er vooral een imposant rijtje mislukkingen achter zijn naam. Veel decreten, weinig resultaat.
Zijn inreisverbod wordt steeds door rechters tegengehouden en Trumpcare, zijn alternatieve plan voor het door Republikeinen gehate Obamacare, is gesneefd in de Senaat. Vergis je niet: Trump heeft nog heel veel steun, maar hij botst met het systeem in Washington. Hij is nooit gestopt met campagne voeren en blijft als een houwdegen dingen roepen. Daarmee schiet hij zichzelf in de voet.
Als het gaat om resultaat is er weinig veranderd ten opzichte van Obama, die door de Republikeinse meerderheid in de Senaat werd tegengewerkt. Beide presidenten lopen tegen een muur.’ Nu we het daar toch over hebben: de kans dat de muur op de grens met Mexico er komt is microscopisch klein, al was het maar omdat je zo’n klus nooit in vier jaar kunt klaren en het onbetaalbaar is.

Alles is politiek
André Krouwel, hoogleraar politicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waarschuwt dat de lichtpuntjes betrekkelijk zijn. ‘Ik geloof niet in de positieve effecten van Trump, behalve dat het heel duidelijk is welke politieke keuzes er liggen. Trumps manier van politiek bedrijven maakt het moeilijk om wetten aan te nemen. Tegelijkertijd maakt hij meer kapot dan je lief is. Ook door niets te doen kun je effect creëren, juist een grootmacht als de VS. Dreigen iets te doen of niet te doen is vaak al effectief genoeg.’
Je bent voor of tegen: geen mening hebben over de stand van het land is bijkans onmogelijk als je in de VS bent. Zelfs een terloopse opmerking kan uitmonden in een politieke discussie. ‘Het wilde van Trump en de desastreuze effecten van zijn gedrag kunnen gunstig zijn voor het politieke bewustzijn,’ erkent Krouwel. ‘Je merkt dat hij mensen politiek bewuster maakt en dat is positief; het zorgt ervoor dat ze weer betrokken raken. Maar de toegang van andersdenkenden tot beslissingsstructuren en macht neemt af, vooral voor armen en vrouwen. Voor links is het een wake-upcall dat hun zwakte aan het licht is gekomen en dat ze zich moeten herbronnen om weer aan de macht te komen.
Trump, en bij ons Wilders, mobiliseert op emotie. Dat is moeilijk te verslaan met inhoud. Ook dat is een les die we kunnen trekken.’ Postma: ‘Tijdens Obama had links weinig om tegen te protesteren; na Bush was hij een warm bad. Nu ontstaat er weer een jonge generatie die ergens voor wil vechten en er is ook weer een verhaal te verkopen. In de tijd van Obama heeft rechts gewerkt aan een heel sterke pr-machine, die de Democraten uiteindelijk de kop heeft gekost. Nu probeert links die ook op te zetten.’

Kassa bij de media
In de journalistiek zijn de messen geslepen. Aan de ene kant stijgen de oplages en kijkcijfers van ‘linkse’ kwaliteitsmedia, zeker als Trump het op hen gemunt heeft. Zo noteerde CNN in het tweede kwartaal van 2017 een verdubbeling van het aantal kijkers op primetime ten opzichte van drie jaar geleden en ook The New York Times en The Washington Post beleven gouden tijden. Anderzijds is er een grote groep die de media heeft afgezworen en Trumps aanhangers laten zich gewillig vertellen dat ze altijd liegen en fake news brengen. De kloof tussen de sociale media en de kwaliteitsmedia plus hun volgers was nog nooit zo groot.

Maar de media leven ook financieel op door de politieke onrust. Bill Torpy, journalist bij The Atlanta Journal, mailt dat de recente verkiezingen voor de zetel van Atlanta in het Huis van Afgevaardigden, een strijd die nipt gewonnen werd door de Republikeinse kandidate, de duurste waren in de geschiedenis: 50 miljoen dollar ging er doorheen, waarvan het merendeel voor reclamespots en advertenties in lokale media. Torpy stelt dat dit een voorbode is voor wat we gaan zien in 2018 en 2020, als bergen geld in campagnes gestoken worden. Daar profiteren de mediaconcerns van. The Donald zelve is nu al begonnen met fondsenwerving voor 2020, om zijn herverkiezing te financieren.
Krouwel: ‘Een president die een halfjaar na zijn verkiezing alweer fondsen gaat werven: dat is nog nooit vertoond. Veel oude Republikeinen zijn er niet blij mee.’ Maar Trump is er niet om het partijestablishment blij te maken, zolang hij er zelf maar vrolijk van wordt.

Nieuwe vrienden voor Europa
Ook in Europa merken we iets wat we voorzichtig het Trump-effect kunnen noemen. Lag de Europese Unie na de Brexit een jaar geleden keihard op z’n gat en leek het erop dat de EU misschien wel uit elkaar dreigde te vallen, nu liggen de zaken heel anders. Angela Merkel en Emmanuel Macron wisselden tijdens de G20 lonkende blikken uit. De VS zijn plots een heel onbetrouwbare bondgenoot tegenover Poetin, dus we moeten het op dit continent met elkaar zien te rooien, zo realiseren de Europese leiders zich ineens. Van Trump hoeft Europa niets te verwachten, zoals hij keer op keer heeft benadrukt.

Krouwel: ‘Trump is een extreem aandachtshongerige narcist, die alleen geeft om zichzelf en zijn familie. Mede daardoor is hij totaal onvoorspelbaar; je kunt niet inschatten wat hij gaat doen. Hij lonkt naar andere rechtse leiders als Poetin en Erdogan, naar Saoedi-Arabië, en de steun van de VS voor democratische landen is niet meer vanzelfsprekend. Dat zorgt voor wereldwijde onzekerheid en dat is voor niemand goed. Het enige potentiële voordeel voor Europa zit ’m erin dat nu het moment is om toenadering te zoeken tot Latijns-Amerika en China. Daar liggen kansen, helemaal als dat zou bijdragen aan de democratisering van China.’

Het kan nog erger
Een onmiskenbaar gunstig neveneffect van Trump is dat zijn Europese geestverwanten minder succesvol zijn. Zijn bizarre gedrag heeft effect op ons stemgedrag, wat er wellicht voor heeft gezorgd dat onze eigen getoupeerde Twitter-roeptoeter het bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer minder goed deed dan verwacht en andere populistische en eurosceptische politici net zo: een geluk bij een ongeluk voor elk weldenkend mens aan deze kant van de oceaan. Al mogen we niet te vroeg juichen. Trump mag dan een ongeleid projectiel zijn, hij heeft geen concrete rechts-conservatieve agenda. Wie dat wel heeft? Zijn godsvrezende vicepresident Mike Pence, de man die aan de macht komt als Trump om welke reden dan ook zijn termijn niet kan afmaken. Krouwel: ‘Trump is erg, maar Pence zou een regelrechte ramp zijn. Die gaat het land een kwarteeuw terugzetten in de tijd, sociale rechten afnemen, het homohuwelijk terugdraaien, ervoor zorgen dat minderheden ongelijk worden behandeld en vrouwen hun recht op gezinsplanning ontnemen. Nee, dan liever Trump. Geef die man
gewoon een extra telefoon, zodat hij nog meer kan gaan tweeten, en dat vier jaar lang. Want hoe meer hij zit te twitteren, hoe minder hij voor elkaar krijgt.’