Category archive

Boek

Een tijdperk van ‘nee’, een boek van ‘ja’.

“Een boek? Ik schaam me om het te zeggen, maar ik ben geen boekenlezer. Te onrustig, altijd al geweest. Een paar pagina’s en dan gaat mijn hoofd met me aan de haal.” Toch was er dat ene boek, zeven jaar geleden dat hij tijdens een weekeinde op de Veluwe in één ruk uitlas en wat hem nooit meer losliet. Boem. Binnen, zonder omweg.

Door: Laila Frank | Fotografie: Marius Hille Ris Lambers

Acteur Nasrdin Dchar over 400 Brieven van mijn Moeder van Joseph Oubelkas: “Dat eeuwige optimisme, man, wat inspirerend. Stel je voor dat je 5 jaar onschuldig vastzit in een Marokkaanse gevangenis. De kakkerlakken lopen rond, je gaat naar de plee tussen 50 andere mannen – geen lieve jongens. Geloof me, dat wil je niet. Dan de hoop weten vast te houden; ja, dan ben je in mijn boekje een grote baas. Joseph Oubelkas kon in die omgeving toch genieten van de kleine dingen: wolken die voorbij dreven, een poes die hij hoorde miauwen. En hij ontwikkelde zich: de grootste criminelen wilden hem als leraar Engels of als sportinstructeur. Hij wist iets te maken uit helemaal niets en bleef optimistisch. Dat vind ik ongelooflijk inspirerend.”

“Het is niet moeilijk om in zo’n situatie de hoop te laten varen. Wat me raakte was dat hij niet opgaf. Net zomin als zijn moeder. Ze bleef hem schrijven, 400 brieven lang. Elke kattebel weer schreef ze vertrouwen. Elke keer weer gaf ze hem iets om voor te vechten. Dat is zoiets moois. Ik weet niet of ik dat had gekund, ik ben een doemdenker. Ook met audities, of nu, met het maken van een nieuwe solo. Het wordt niets, als dat maar goed gaat, denk ik dan. Doodvermoeiend.”

“Die pessimist in mij maakt zich grote zorgen. Het optimisme in onze maatschappij is aan het verdwijnen. We leven in een periode van tegen, een tijdperk van nee. Dat nee gaat gepaard met angst, met wantrouwen, met lelijkheid. Nee gaat over elkaar niet willen zien, elkaar niet willen horen. Oubelkas’ verhaal gaat over het tegendeel. Zijn verhaal is een volmondig ja. Ja tegen het leven, ja tegen de liefde, ja tegen elkaar. Dat is wat ik wil. Als ik eens in de zoveel tijd een boek lees, dan mag het een boek zijn zoals dit.”

 

Nasrdin Dchar

In 2011 katapulteerde het Gouden Kalf voor Beste Acteur in de film Rabat de carrière van acteur Nasrdin Dchar (1978) naar het Nederlandse hoofdtoneel. Sindsdien is hij niet weg te slaan van het Nederlandse doek (onder meer Tirza, Wolf), het televisiescherm (onder meer Mocro Maffia) en van de podia. Op 14 februari 2019 gaat zijn nieuwe solo JA in première.

400 Brieven van mijn Moeder

Zonder onderzoek of bewijs wordt de 24-jarige Joseph Oubelkas voor vermeende drugssmokkel veroordeeld tot 10 jaar celstraf in een Marokkaanse gevangenis. 400 Brieven van mijn Moeder vertelt het waargebeurde verhaal van de Brabander. Zijn biografische roman vertelt over het harde leven in de gevangenis, de vriendschappen die desondanks ontstaan en over de hoop en de steun in de vorm van pen, papier en moederliefde.

 

NAWOORD: In de print uitgave van Bernie is bij de biografie van Nasrdin Dchar de titel ‘die Marokkaan uit de film’ gebruikt; dit als plagerige omschrijving van de carrière van de Marokkaanse acteur en zijn bekendheid bij het grote publiek. Deze titel is gekozen door de hoofdredactie van Bernie zonder consultatie met de redacteur van het stuk. De redacteur kan zich niet vinden in de keuze voor de titel. De hoofdredactie betreurt dit en wil met de aanpassing de redacteur noch Nasrdin Dchar in verlegenheid brengen en zal bij verdere publicatie van dit artikel nog alleen de titel gebruiken zoals gekozen door de redacteur.

Floris Müller, hoofdredactie Bernie

Mediteren tegen de algoritmes

De meest beluisterde profeet van dit moment laat opnieuw van zich horen. Yuval Noah Harari domineert al jaren de lijst van non-fictiebestsellers met zijn boeken Sapiens en Homo Deus. Ze zijn in bijna vijftig talen vertaald; in China alleen werden er 2,5 miljoen exemplaren van gedrukt. Bill Gates, Mark Zuckerberg en Barack Obama horen bij zijn fans en Angela Merkel kreeg al een vroege druk van zijn nieuwe boek, 21 lessen voor de 21ste eeuw.
Lees meer

‘Ik legde mijn oor te luister bij Wilders’

Foto: Guido van Nispen

Elke editie verhaalt een BN’er over zijn of haar favoriete leesmateriaal. Filosofe en literatuurwetenschapper Simon(e) van Saarloos over Listening to Images van Tina Campt.

Door Kemal Rijken

‘Mijn favoriete en meest inspirerende boekwerk is Listening to Images van Tina Campt, een poëtisch theorieboek dat toegankelijk is.’ Campt is onder meer professor aan Columbia University in New York. Van Saarloos was een van haar studenten. Ze leerde hoe mensen zich kunnen verzetten om hun rechten op te eisen. Dat is nog actueel. ‘Kijk naar zwarte Amerikanen, die nog steeds moeten vechten voor hun vrije rechten. De beweging Black Lives Matter zegt: “Als zwarte levens er eenmaal werkelijk toe doen, dan zullen alle levens ertoe doen.”’

Het werk van Campt vraagt de lezer om te ‘luisteren naar foto’s’ in plaats van puur naar ze te kijken. Het fotoboek inspireert Van Saarloos enorm. ‘Luisteren naar foto’s is eigenlijk een zintuiglijke benadering. Campt laat zien dat je jezelf altijd op een andere manier kunt verhouden tot een foto. Je hoeft niet alleen maar te kijken, maar je kunt ook andere frequenties uit het beeld halen.’

In het boek zijn foto’s van Jamaicaanse immigranten in Groot-Brittannië te zien. Bij aankomst in dat land, in de jaren zestig, zijn deze beelden gemaakt. Van Saarloos: ‘Als je de pasfoto’s goed bekijkt, dan zie je dat ze bijna allemaal hetzelfde jasje aan hebben. Campt probeert het ongemak van deze mensen achter de foto’s te zien. Zij moesten ook allemaal op een bepaalde manier poseren. Heel uniform. Campt laat zien hoe mensen lijken mee te doen met wat er van hen wordt verwacht, maar hoe je kunt “horen” hoe zij zich verzetten.’

‘Luisteren naar foto’s is eigenlijk een zintuiglijke benadering’

De hoogleraar heeft een zogenoemde ‘multi-sensorische’ manier van omgaan met foto’s. ‘Dat is erg mooi. Je moet alles wat in je opkomt toelaten. Het gaat om het in gedachten naar boven brengen van die dingen die je in eerste instantie niet in deze foto’s zou zien.’

Voor Van Saarloos was het een leerzaam boek. Tijdens het Wilders-proces probeerde ze eveneens op een multi-sensorische, een zeer zintuiglijke manier naar de zaken te kijken. ‘Daar heb ik mijn oor ook te luister gelegd. Aan het einde van het proces ging het over de agenda en planning. Op dat moment ontstond er voor het eerst echt contact tussen de tegenpolen in de rechtszaal. Normaal gesproken waren de advocaten in de vechtstand, maar nu was er voor het eerst normaal contact omdat alle aanwezigen in de zaal hetzelfde belang deelden. Een banaal belang: een tijd inplannen die hun allen uitkwam. Ik luisterde en voelde letterlijk dat mijn hele lichaam “aan” ging. De journalisten hadden allang opgeruimd en waren al bijna weg.

Simon(e) van Saarloos
Filosofe en literatuurwetenschapper Simon(e) van Saarloos (28) schreef de boeken Het monogame drama en De vrouw die. Onlangs publiceerde ze haar nieuwste boek Enz., dat gaat over de rechtszaak tegen PVV-leider Geert Wilders. Ze volgde alle procesdagen in de rechtszaal, reisde naar Israël en verkleedde zichzelf tijdens carnaval in Venlo als Wilders.

Listening to Images
In Listening to Images legt Tina Campt uit hoe mensen ook kunnen ‘luisteren naar foto’s’. Het boek bevat foto’s van Jamaicanen van weleer die allemaal op dezelfde manier gefotografeerd zijn door hun voormalige kolonisators. Met dit fotoboek wil Campt laten zien dat je anders moet leren kijken, luisteren, voelen, wil je verzet kunnen herkennen.

Tina Campt
Listening to Images
152 pagina’s
Duke University Press
$ 22,95

Diplomatieke leeskost

Met een president in Amerika die er niet voor schuwt zich in de internationale politieke arena ronduit ontactisch uit te laten, is het hoog tijd voor wat verplichte leeskost. Want met diplomatie kom je vaak een stuk verder.

Door Lolies van Grunsven

3000 jaar kennis in 1 boek
Met De 48 wetten van de macht kan je het wezen van de macht doorgronden. Ruim drieduizend jaar kennis samengebald tot 48 wetten voor hen die macht willen, macht observeren of zich ertegen willen wapenen. Dit boek gaat in op emotionele, sociale en politieke aspecten van het machtsspel. In elk hoofdstuk wordt een van de wetten beschreven. Door een beschrijving van gebeurtenissen in de geschiedenis en een verklaring hiervan worden de wetten uitgelegd en geïllustreerd.

J.M. Meulenhoff, 509 pagina’s, € 24,99

De kunst van het zakendoen
‘Als ik toch denk, denk ik meteen in het groot.’ Het is een van de vele uitspraken van Donald Trump uit de in 1987 verschenen bestseller The Art of the Deal (vertaald in het Nederlands als De kunst van het zakendoen, maar helaas niet meer leverbaar). De Amerikaanse journalist Tony Schwartz laat de toenmalige zakenman en huidige president van Amerika ruimschoots aan het woord. Levendige verhalen over het verloop van deals, zakelijke overwegingen en beslissingen bij ieder project apart.

Penguin Random House, 384 pagina’s,  $ 12,80

Vrienden maken
De tijdloze bestseller Hoe je vrienden maakt en mensen beïnvloedt verscheen voor het eerst in 1936 en is nog steeds relevant. In dit boek kun je lezen hoe je het maximale uit jezelf haalt. Succes komt voornamelijk door het vermogen om ideeën te uiten, leiderschap te tonen en enthousiasme op te wekken bij anderen, aldus schrijver Dale Carnegie (1888-1955). Hij leert je drie technieken om met mensen om te gaan, zes manieren om jezelf geliefd te maken, twaalf stappen om mensen te overtuigen en negen manieren hoe je mensen kunt veranderen zonder ergernis op te wekken. Zo word je succesvol op een diplomatieke manier!

Pearson Benelux, 298 pagina’s, € 21,95

GRRR
Think before you act! In het geestige en leerzame boek GRRR legt jurist en kunstverzamelaar Aernoud Bourdrez aan de hand van 75 foto’s en illustraties uit dat er verschillende patronen zijn bij het oplossen en/of vermijden van conflicten. Op basis van eigen ervaringen en op die van onder meer Churchill, Al Capone, Gorbatsjov en Rambo. Een van de beste tips uit dit boek: hoe wil je over tien jaar op het conflict terugkijken? Doe zoals de Amerikanen doen: begin with the end in mind.

Paradigma, 160 pagina’s, € 25,90

Zwaargewicht
‘Smartengeld, smartengeld!’ riepen de kinderen van Henk Vonhoff, wanneer hij op televisie verscheen. Want ze wisten dat ze hierover op school weer zouden worden lastiggevallen. Met een verhoging van het zakgeld loste de VVD-prominent deze kwestie op. Dat kun je diplomatiek noemen. In de biografie Een liberaal zwaargewicht. Henk Vonhoff (1931-2010) geeft Diederick Slijkerman een totaalbeeld van deze politicus die wist op te klimmen tot burgemeester en commissaris van de Koningin. Letterlijk en figuurlijk een politiek zwaargewicht.

Prometheus, 320 pagina’s, € 24,99

5x boeken van dit moment

Politiek, maatschappij en actualiteit: een frisse waaier aan boeken

Max van der Stoel
Politici zoals Max van der Stoel, zo worden ze tegenwoordig bijna niet meer gemaakt. De voormalige minister van Buitenlandse Zaken (kabinet-Den Uyl 1973-1977) bemiddelde succesvol in uiteenlopende conflicten, stond bekend om zijn uitmuntende dossierkennis en was een fervent voorvechter van de mensenrechten. Bleich neemt ons, aan de hand van het werk van deze stille diplomaat, mee in een recent stukje wereldgeschiedenis. Deze mooie biografie schetst het beeld van een integere, eerlijke en immens bescheiden man met een sterk moreel kompas.

De stille diplomaat. Max van der Stoel (1924-2011) – Anet Bleich
€ 34,95 – Uitgeverij Balans

Kolonialisme
Straatnaambordjes van zeehelden die moeten worden veranderd en standbeelden die moeten worden neergehaald; de discussie over onze koloniale erfenis laait de laatste tijd weer flink op. Noodzakelijk, volgens activisten, om ons los te maken van ons schuldige verleden. Maar volgens Piet Emmer, historicus en emeritus hoogleraar aan de Universiteit Leiden, zijn we niet op de goede weg met deze beeldenstorm. Hij pleit ervoor niet naar het verleden te kijken aan de hand van de normen en waarden van vandaag, maar ‘met de ogen van de tijdgenoten’. Nuchter perspectief op een verhitte discussie.

Het zwart-witdenken voorbij. Een bijdrage aan de discussie over kolonialisme, slavernij en migratie – P.C. Emmer
€ 16,99 – Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Mata Hari
Mata Hari, het eenvoudige Friese meisje dat het ten tijde van la belle époque in Parijs schopte tot beroemde naaktdanseres en zich omringde met de groten der aarde. Jan Brokken schreef een prachtig boek over haar veelbewogen leven, dat nu beschikbaar is in een goedkope editie. Hij neemt ons mee in het leven van Mata Hari (echte naam Margaretha Zelle) en hoe zij als danseres verstrikt raakte in het spel tussen de Duitse en Franse inlichtingendiensten. Een beschuldiging van spionagepraktijken leidde tot de dood van deze legende.

Mata Hari. De ware en de legende – Jan Brokken
€ 12,50 – Uitgeverij Olympus

Lokale democratie
Tijdens verkiezingstijd verschenen er weer allerlei knullige video’s van raadsleden en lokale partijen die gretig werden gedeeld. Maar dat lokale democratie suf is en niet spannend, is een misvatting; juist op lokaal niveau gebeurt ontzettend veel. Het belang van de gemeenteraden wordt dan ook onderschat, zo stellen Voermans en Waling. De bron van het burgerschap ligt juist bij de gemeentes, en onze democratie kan dus ook niet zonder. Een bevlogen boek met mooie anekdotes over de uniciteit van onze lokale manier van besturen.

Gemeente in de genen. Tradities en toekomst van de lokale democratie in Nederland – Wim Voermans en Geerten Waling
€ 19,99 – Uitgeverij Prometheus

Revolutiejaar
Het jaar 1968 wond er geen doekjes om: de Meirevolutie in Parijs, demonstraties tegen de oorlog in Vietnam, de Praagse Lente en de moord op Martin Luther King. Jongeren over de hele wereld gingen de straten op om in opstand te komen tegen hun regering en tegen misstanden. Journalist Roel Janssen, zelf getuige van de studentenopstand in Parijs in 1968, beschrijft hoe dit revolutiejaar verliep en plaatst het, met de kennis van nu, in perspectief. Interessant boek over een revolutionair jaar met grote gevolgen voor de toekomst. 

1968 ‘You Say You Want a Revolution’ – Roel Janssen
€ 20 – Uitgeverij Balans

Midas Dekkers: naakt en kaal

Uiteraard, antwoordt Midas Dekkers (71) als hem wordt gevraagd of hij veel leest. Hij is van de oude stempel. Alles wat de moeite waard is om te weten staat in boeken. Dekkers, een kasteleinszoon, is van huis uit bioloog. Hij schreef ruim vijftig kinder- en jeugdboeken over biologie-gerelateerde onderwerpen.

Hij staat bekend om zijn geestige manier van observeren. Het liefst leest Dekkers non-fictie. Hij leest veel boeken over zijn vakgebied biologie. Eigenlijk alles wat er verschijnt. Of beter gezegd verscheen. ‘De toekomst begint je steeds minder te interesseren naarmate je ouder wordt.’ Naar zijn smaak is de biologie toch een negentiende-eeuwse wetenschap. Dierentuinen, Darwin, echte meneren met echte baarden en grote sigaren, een sfeertje dat hem erg aantrekt. Het lezen van een boek is de ideale manier om de mooiste reis ter wereld te maken. Een reis in de tijd.

Zijn favoriete boek kwam precies vijftig jaar geleden uit. Consternatie alom. Het heet The Naked Ape van Desmond Morris, in het Nederlands vertaald als De naakte aap. Volgens Dekkers de slechtst vertaalde titel uit de geschiedenis van het boek. Naked betekent in het Engels zowel naakt als kaal. In dit geval bedoelde Morris kaal. Mensen hebben minder haar dan apen. ‘Maar zo’n uitgever vond het in 1967 natuurlijk fantastisch om er naakt van te maken, kon-ie op het omslag een blote meneer en een blote mevrouw zetten. Verkocht als een gek tijdens de seksuele revolutie.’

Wat er zo geweldig aan het boek is? Desmond Morris legt zo duidelijk en helder uit dat wij van de apen afstammen dat de mensen zich daadwerkelijk een aap gingen voelen. Darwin betoogde heel netjes een eeuw ervoor ook al dat wij van de apen afstammen, maar toen zei iedereen: ‘Nou, dat is niet zo mooi. Het zal wel.’
Darwin liep twintig jaar met het idee rond dat de mens van de aap afstamt, Morris schreef het in The Naked Ape in zes weken tijd op. Het werd een enorm succes. Het geld stroomde binnen. ‘Hij is met het geld en zijn vriendin naar een eiland in de Middellandse zee gegaan en heeft twee Rolls Royces gekocht en een kasteel. Heeft alles erdoorheen gejaagd in een jaar of vijf en keerde daarna terug naar Engeland; om weer boeken te schrijven.’

Darwin was een wetenschapper, die gaf de basis. Morris was een wetenschapper én popularisator; de kwajongen die buiten de paden ging, die onder de rokken van moeder natuur keek. Op de vraag of Dekkers zich met hem identificeert: ‘Als ik in Engeland ben en ik heb een onbescheiden bui, dan zeg ik wel eens opschepperig dat ik de Nederlandse Morris ben. Maar ik schaam me al zodra ik het uit mijn mond heb.’

Dekkers is gevraagd om het voorwoord te schrijven voor een nieuwe uitgave, ter ere van het vijftigjarig jubileum, deze keer met de titel De kale aap. ‘Is dát niet geweldig?’

Midas Dekkers maakte afgelopen jaar een televisieserie over de Waddeneilanden. Deze serie, De eilanden, is vanaf april te zien bij Omroep Max.

De kale aap – Desmond Morris, Scheltema, paperback, € 21,99

Boek over Van Gogh ‘lijkenpikkerij’

Irritatie in het ‘rechtse kamp’ over een boek dat moet verschijnen over de vermoorde cineast Theo van Gogh. Niet zozeer de inhoud valt sommigen zwaar, als wel de schrijver van de biografie: niemand minder dan de zoon van voormalig PvdA-burgermeester Job Cohen wil het levensverhaal op gaan schrijven.

De auteur noemt Van Gogh ‘een van de meest eigenaardige en boeiende figuren’ uit de naoorlogse geschiedenis. Voor informatie put Jaap Cohen niet alleen uit het uitgebreide archief van journalist Max Pam – die eerder een verwoede poging deed om een boek over de cineast te schrijven –, maar hij wil ook eigen ervaringen gebruiken. Aan de keukentafel met zijn vader was de moord maandenlang onderwerp van gesprek. De aanslag zou niet alleen de verdere carrière van Cohen senior hebben bepaald, maar ook zijn eigen zienswijze en ontwikkeling.

De burgermeester en Van Gogh botsten vaak over de aanpak van problemen in de stad. Volgens de filmmaker zou Cohen ‘te veel thee drinken en te weinig actie ondernemen tegen radicalisme en problemen met immigranten’. Diegenen die zich erfgenamen noemen van het gedachtegoed van Van Gogh noemen het boek ‘lijkenpikkerij’. Opiniemaker en protegé van Van Gogh Ebru Umar stelt dat ‘de schrijver niet verantwoordelijk is voor de daden van zijn vader’, maar dat de keuze voor juist deze biograaf uiterst onhandig is gekozen.

5x De smeuïgste biografieën

Koningin Juliana
Marcel van Roosmalen noemde dit boek al: de biografie van Juliana, die bol staat van de nieuwswaardigheden. Jolande Withuis kon haar werk baseren op brieven en ander nooit eerder gepubliceerd privémateriaal.

In het radioprogramma Spijkers met koppen zei prinses Irene diep gekwetst te zijn door dit werk over haar moeder. Juliana was grillig en gretig; gelovig en goedgelovig. Ze moest functioneren in een wereld van zich vaak superieur voelende mannen. ‘Juliana’ is een uitgebreide biografie van de vorstin die velen beschouwen als ‘onze’ koningin.

Juliana. Vorstin in een mannenwereld, Jolande Withuis – Scheltema, hardcover € 25

Boudewijn Büch
Niemand kon zo makkelijk vrienden maken als Boudewijn Büch. Hij overweldigde mensen met zijn charme, zijn spraakwaterval en schijnbare vrolijkheid. Toch waren er in 2002 amper twintig mensen op zijn begrafenis. Eva Rovers legt op schitterende wijze bloot hoe de schrijver en televisiepresentator een mythomaan werd en waarom hij bereid was de hoogste prijs te betalen om zijn fabels in stand te houden. De biografe kreeg exclusief toegang tot Büchs persoonlijke archief: dozen vol brieven, foto’s en dagboeken. Daarmee speurde ze in een leven dat even onwaarschijnlijk als fantastisch was.

Boud. Het verzameld leven van Boudewijn Büch, Eva Rovers – Atheneum Boekhandel, hardcover € 39,90

Van Agt
Dries van Agt. Je was voor of je was tegen hem; onverschillig liet hij niemand. Een exotisch verschijnsel in de Nederlandse politiek. Hij werd in 1976 de eerste lijsttrekker van het CDA, boorde Joop den Uyl een tweede kabinet door de neus en was daarna zelf vijf jaar lang premier. Hij bracht zijn jeugd door in het katholieke Brabant en Nijmegen. Publiek en pers smúlden van het drietal Den Uyl, Wiegel en Van Agt. Een pageturner voor liefhebbers van het genre. Met na afloop heimwee naar de politiek van toen.

Van Agt biografie. Tour de Force, Peter Bootsma, Johan van Merriënboer, Peter van Griensven – in folio alleen tweedehands verkrijgbaar, maar als e-book beschikbaar voor € 9,90

Annie M.G. Schmidt
Annie M.G Schmidt liet zich ooit door interviewer Ischa Meijer ontlokken dat ze de Tweede Wereldoorlog eigenlijk een spannende tijd vond. Een eigenwijze vrouw, intelligent en zeer, zeer geestig. Voor andere schrijvers iemand die bewonderenswaardig productief was. Biografe Annejet van der Zijl weet de anekdotes en levensloop smakelijk op te schrijven, alsof het ogenschijnlijk geen moeite heeft gekost. Schmidts roem kwam laat en ze liet weinig over haar leven los. De moeite waard om dit boek erbij te pakken.

Anna. Het leven van Annie M.G. Schmidt, Annejet van der Zijl – Scheltema, paperback € 17,50

Rico Verhoeven
Dan Brown werd begin dit jaar (tijdelijk) van zijn eerste plek in de boekentoptien verstoten door Leon Verdonschot. Dat kun je gerust breaking news noemen. De lezers zijn lóvend over het boek Rico. Verdonschot volgde een jaar lang de wereldkampioen kickboksen en sprak met vrienden, familie, trainers en medesporters. Voor het eerst vertelt Verhoeven over zijn getroebleerde jeugd, zijn verstoorde relatie met zijn moeder, de rol van zijn vader, die hem de eerste jaren trainde maar uiteindelijk buiten Verhoevens sportieve team belandde. Grappig, ontroerend, spannend: een geweldig verhaal dat een boekje opendoet, in de goede zin van het woord.

Rico, Leon Verdonschot – AKO, paperback € 19,99

0 0,00
Naar boven