Cash in de kamer: pluche en poen

in Actueel/Politiek by

Wie echt rijk wil worden, moet niet de politiek in, zo luidt het adagium. Toch zijn er bestuurders en politici die hun portemonnee linksom of rechtsom aardig weten te spekken. Hoe doen ze dat toch?

Tekst: Stefan Vermeulen

Nee, het lidmaatschap van de Tweede Kamer is bepaald geen luizenbaantje. Bijna elke week tot diep in de nacht dossiers doorploegen, ellenlange debatten voeren over moeizame kwesties, jezelf staande zien te houden in de eeuwige Haagse slangenkuil – er zijn mensen voor minder in een burn-out beland.

Gelukkig voor onze parlementariërs staat daar een aardig salaris tegenover. Of nou ja, salaris: officieel wordt het inkomen van de 150 Kamerleden een ‘schadeloosstelling’ genoemd. Deze schadeloosstelling bedraagt ruim 7700 euro in de maand, wat inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering neerkomt op een jaarinkomen van ruim 107.000 euro. Niet slecht. De fractievoorzitters krijgen daar nog een toelage van enkele duizenden euro’s bovenop. Als Kamervoorzitter krijgt Khadija Arib (PvdA) de grootste toelage: haar jaarinkomen loopt op tot 144.000 euro.

Schnabbelaars
Voor de meeste politieke kopstukken blijft het daarbij. Halbe Zijlstra (VVD), Alexander Pechtold (D66), Sybrand van Haersma Buma (CDA), Geert Wilders (PVV) en Lodewijk Asscher (PvdA) zijn stuk voor stuk beroepspolitici, die zolang ze zich kunnen herinneren uitsluitend van overheidswege betaald worden. Dat geldt ook voor Jesse Klaver, al leert een blik op de openbare lijst met nevenfuncties van Kamerleden dat de GroenLinks-leider een handige extra inkomstenbron heeft gevonden: het schrijven van boekjes. Voor De Mythe van het Economisme ontving Klaver dit voorjaar bijna 22.000 euro aan royalties, geld dat kennelijk niet ten goede hoeft te komen van de GroenLinks-kas (of van de spindoctors die aan het boek mee schreven trouwens). Eind vorig jaar publiceerde Klaver zijn tweede boek De Empathische Samenleving. Die royalties komen nog.
En Klaver is lang niet de enige met schnabbelwerk. Neem Roy van Aalst, die bij de verkiezingen van maart in de Kamer kwam voor de PVV. Van Aalst ontvangt volgens het nevenfunctieregister een extra maandelijkse netto-uitkering van 2500 euro van Renokap Gevelbekleding uit Enschede, het bedrijf van zijn vader. Van Aalst is er sinds 2008 in dienst: ook als Kamerlid gaat hij kennelijk nog gewoon de ladder op.
Een andere parlementariër die gewoon doorging met zijn oude werk is CDA’er Maurits von Martels, melkveehouder uit Dalfsen. In de driekwart jaar sinds de verkiezingen cashte Von Martels 80.000 euro vanuit zijn eigen bedrijf met meer dan honderd koeien. Een typische boer is de CDA’er trouwens bepaald niet: net als de drie generaties vóór hem woont de adellijke Von Martels in een prachtig kasteel op het landgoed Hessum. Kamerlid én miljonair: het kan.

Bullshit
Dat laatste bewijst ook Theo Hiddema, sinds maart in de Kamer namens het Forum voor Democratie. Het is een publiek geheim dat zijn fractievoorzitter Thierry Baudet het Kamerledensalaris érg goed kon gebruiken. Voor Hiddema gold dat niet. Als advocaat runt hij al jaren een succesvolle strafrechtpraktijk, met vestigingen in Maastricht en de Amsterdamse Herengracht. Als parlementariër gaat hij daar naar eigen zeggen mee door, al heeft hij volgens het nevenfunctieregister nog niet opgegeven hoeveel hij precies bijverdient (dat is wel verplicht). Cijfers deponeren bij de Kamer van Koophandel doet Hiddema niet; op papier is zijn praktijk nog altijd een eenmanszaak. Wel weten we dat hij in 2000 voor 1,1 miljoen euro zijn pand aan de Herengracht kocht, en toen geen hypotheek nodig had (in 2015 sloot hij overigens alsnog een hypotheek af van 500.000 euro op zijn vastgoed). Zakenblad Quote schaalde zijn vermogen een paar jaar geleden in op enkele miljoenen euro’s, al noemde Hiddema dat zelf weer ‘bullshit’.
En er zijn meer manieren om bij te klussen. Kirsten van den Hul (PvdA) is gastdocent aan de Universiteit van Amsterdam en de Haagse Hogeschool, waarmee ze op jaarbasis 33.000 euro bijverdient. Faris Azarkan, namens DENK onder meer woordvoerder Wonen, heeft een eigen vastgoedbedrijf (jaarwinst vooralsnog onbekend). CDA-Kamerlid en voormalig luchtmacht- officier Raymond Knops is aandeelhouder in beveiligingsbedrijf Cortex. Het mag allemaal, zolang je er maar transparant over bent. Het is bovendien nog niets vergeleken met de leden van die ándere Kamer. In de Eerste Kamer zijn bijverdiensten de norm, letterlijk: volgens de website wordt het lidmaatschap van de Senaat ‘niet beschouwd als een voltijdfunctie’. Voor één dag vergaderen per week (dinsdag) krijgen senatoren een jaarvergoeding van ruim 29.000 euro, voor de rest van hun inkomen moeten ze op een andere manier zorgen. Het grote aantal bijbaantjes van Eerste Kamerleden is berucht: VVD’er en oud-senator Loek Hermans deed het werk ooit met zeker achttien(!) bijbanen. Bij de verkiezing van de huidige Eerste Kamer in 2015 bleek het totale aantal bijbanen van de 75 senatoren boven de vierhonderd uit te komen – met alle inkomsten van dien. Thom de Graaf van D66, bijvoorbeeld, verdiende in 2015 bijna 180.000 euro als voorzitter van de Vereniging Hogescholen.
De neveninkomsten van Annemarie Jorritsma (VVD) moeten minimaal ook in die richting komen: alleen al als commissaris bij PriceWaterhouseCoopers casht ze jaarlijks 60.000 euro. Daarnaast is zij (onder veel meer) voorzitter van de lobbyclub Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen en commissaris bij nutsbedrijf Alliander. Hoe hoog al haar neveninkomsten exact zijn, is lastig na te gaan, want senatoren moeten wel hun bijbanen melden, maar niet hoeveel ze ermee verdienen.
Zo is bijvoorbeeld ook onbekend hoeveel voormalig SCP-­directeur Paul Schnabel (D66) met zijn huidige veertien bijbanen precies bijverdient. Hij zit onder meer in de Raad van Toezicht bij ING Nederland, is voorzitter van het Innovatiefonds Zorgverzekeraars en penningmeester van het Concertgebouworkest.

Gouden handdruk
Eén ding weten we wel zeker: veel senatoren zijn behoorlijk rijk. Elco Brinkman (CDA) had op de balans van zijn organisatie­adviesbureau Zijlraad in 2012 (laatst bekende cijfers) een vermogen van 2,8 miljoen euro staan. Brinkman heeft recent in zijn bijbanen gesnoeid: hij was onder meer president­commissaris van Rabo Vastgoed Groep en voorzitter van Bouwend Nederland.
Over VVD­senator Anne Wil Duthler onthulde HP/De Tijd ooit dat ze met haar adviesbureau Duthler Associates tussen 2004 en 2009 voor maar liefst 8,9 miljoen euro aan overheidsklussen binnensleepte. Diezelfde Duthler was overigens – net als Loek Hermans – toezichthouder bij uitvaartonderneming De Facultatieve, het bedrijf dat (de inmiddels opgestapte) VVD­-voorzitter Henry Keizer op zeer dubieuze wijze bijna gratis in bezit wist te krijgen. D66’er Alexander Rinnooy Kan kreeg in 2006, toen hij als bestuurder bij ING Bank vertrok, een gouden handdruk van 2,2 miljoen euro mee. Daarnaast heeft Rinnooy Kan op dit moment volgens officiële opgave – schrik niet – 29 bijbanen. Om zijn inkomsten hoeven we ons dus bepaald geen zorgen te maken.
Voormalig CDA­-voorzitter Marnix van Rij, tegenwoordig naast zijn senatorschap partner bij de belastingtak van EY, heeft zijn huis in Wassenaar te koop staan voor 2,75 miljoen euro – ook dik miljonair, dus. En opmerkelijk genoeg zit de welstand niet alleen ter rechterzijde: ook Nico Koffeman, in de Eerste Kamer namens de Partij voor de Dieren, mag zich naar alle waarschijnlijkheid miljonair noemen. Koffeman runt het pr-­bureau Commpassion samen met zijn vrouw, tv­-presentatrice Antoinette Hertsenberg. Hij is sinds het begin als marketingman betrokken bij succesonderneming De Vegetarische Slager en staat tevens te boek als adviseur van de Tweede Kamerfractie van zijn partij. Goed voor de dieren én goed voor Koffemans portemonnee.

Schijt hebben
Maar door alleen naar het Binnenhof te kijken, zijn we er natuurlijk nog niet: ook op ander terrein valt in de publieke dienst aardig te cashen. Tenminste, als je het slim aanpakt. Les één is daarbij: schijt hebben aan de Balkenendenorm, officieel de Wet Normering Topinkomens, die bepaalt dat dienaren in de (semi­)publieke sector niet méér mogen verdienen dan een minister (in 2017: 181.000 euro). Wie af en toe de krant leest, weet dat die norm regelmatig overschreden wordt. Neem de zorg, waar de norm vanaf komend jaar wettelijk verplicht is. Vakbond FNV ontdekte deze zomer dat álle bestuurders van de vijftig grootste zorginstellingen momenteel meer verdienen dan een minister. Wim Driessen van CuraMare uit Dirksland, bepaald geen multi national, verdiende 406.000 euro (inclusief ontslagvergoeding).
Eelco Damen van Cordaan scoorde een vast salaris van 290.000 euro, en ook topman Stephan Valk van het Haagse Parnassia is goed voor 262.000 euro. Dat er in de energiesector eveneens flink te verdienen valt, is ook geen geheim. Peter Molengraaf, topman van netwerkbeheerder Alliander, ontving over 2015 een inkomen van 444.000 euro. De commissarissen van Alliander – onder wie Annemarie Jorritsma – moesten daarvoor wel een sluiproute in de wet aanwenden, want Molengraaf moest officieel voldoen aan de Balkenendenorm.
Alliander is immers eigendom van provincies en gemeenten. Nadat er ophef over zijn riante beloning ontstond, besloot Molengraaf zijn werk in 2016 voor een modaal inkomen te doen. Geintje natuurlijk: zijn salaris ging omhoog en hij stapte op met een gouden handdruk. Zijn totale beloning lag daardoor in 2016 boven de 500.000 euro. En Molengraaf is niet de enige: Marc van der Linden van netwerkbeheerder Stedin cashte eind vorig jaar een megabonus van 423.000 euro.

Bij de politie
Tot slot: dat ze bij de centrale ondernemingsraad van het politiekorps weten hoe je een goed champagnefeestje geeft , weten we. Minder bekend is dat de voormalige Amsterdamse korpschef Bernard Welten nog altijd als ‘buitengewoon adviseur’ wordt ingehuurd bij de nationale politie. In 2015 kreeg Welten 255.000 euro voor zijn adviezen. Flink meer dan de man die hij adviseerde, korpschef Erik Akerboom, die minder dan een minister verdient. Toen die riante beloning naar buiten kwam, beloofde Welten loon terug te storten, maar gesprekken daarover met het ministerie leverden uiteindelijk niets op.
Ook voormalig stadsdeelvoorzitt er Fatima Elatik uit Amsterdam­Oost leeft goed van de politieruif. Voor adviezen aan de hoofdstedelijke politietop over diversiteit mag zij maar liefst 12.000 euro in de maand factureren, ex btw. Inderdaad, de politie is je beste vriend: vooral wanneer je er als adviseur wordt ingehuurd.